Neuroimaging and clinical biomarkers in the familial and sporadic FTD spectrum — from the presymptomatic to the symptomatic disease stage

Samenvatting

'Promoveren kan en doe je niet alleen' is niet een van de stellingen, maar de terechte openingszin in het dankwoord van Lize Corinne Jiskoot. Dit proefschrift is namelijk tot stand gekomen dankzij de internationale samenwerking van veel collega's en is met recht een teamprestatie. Het omvangrijke proefschrift zou ook twee dissertaties ineen kunnen bevatten, een over neuro-imaging biomarkers en een over neuropsychologische biomarkers voor frontotemporale dementie (FTD). Het bleek een uitermate pittig proefschrift om te lezen. Met behulp van de biomarkers voor FTD kunnen de ziekte en het beloop ervan misschien al in een presymptomatische fase worden vastgesteld, is de hoop van de onderzoekster. Het proefschrift bevat mooie studies met prachtige neuro-imagingplaatjes (van MRI en DTI). Het blijkt dat er al subtiele veranderingen kunnen optreden in de witte stof bij gendragers maar liefst dertig jaar voordat de eerste symptomen zich aandienen. Ook de afname van grijzestofvolume geldt als mogelijke biomarker. Persoonlijk vond ik het kortste hoofdstuk het mooiste, namelijk waarbij naast de kwantitatieve aspecten ook gekeken werd naar de kwalitatieve aspecten van 'verbal fluency'. Dit was een stukje ouderwetse Lezak-achtige neuropsychologie, waarbij niet alleen het aantal gegenereerde woorden onderzocht werd, maar waarbij ook gekeken werd naar het gebruik van semantische subcategorieën en of, en hoe vaak, men schakelde tussen die subcategorieën. Het bleek dat patiënten met de primair progressieve afasie-variant van FTD niet alleen minder woorden genereerden dan de patiënten met de gedragsvariant, maar ook minder woorden per categorie produceerden en minder subcategorieën wisten te maken. Dit weerspiegelt het letsel in de linkertemporaalkwab zoals dat bij primair progressieve afasie (PPA) gezien wordt, aldus de promovenda. Het toont ook mooi de diagnostische bruikbaarheid aan van de verbal fluency-tests, die bovendien patiëntvriendelijk en financieel aantrekkelijk zijn in vergelijking met de beeldvormende technieken. Geheugenstoornissen bleken volgens Lize ook een essentieel onderdeel van FTD, zij het niet zo uitgesproken als bij alzheimerdementie, maar toch veel ernstiger dan bij gezonde controles. Ze beveelt dan ook aan om geheugentaken een vast onderdeel te laten zijn in het neuropsychologisch onderzoek bij mensen met of verdacht voor FTD.