ToM, een kwestie van bewust-zijn: Een behandelmethode voor de ontwikkeling van reflexief vermogen bij autisme

Samenvatting

'Theory of Mind'-problemen staan samen met problemen met de executieve functies en de centrale coherentie aan de bron van de autismespectrumstoornis. 'Theory of Mind' is het vermogen om representaties en voorstellingen te maken van eigen en andermans gedachten en gevoelens. Er is veel literatuur over deze neuropsychologische concepten, de diagnostiek ervan en hun rol in de ontwikkeling van de kenmerken van autisme. Er is daarentegen maar erg weinig literatuur over de behandeling van deze cruciale onderdelen van autisme. Het boek van Constance (klinisch neuropsycholoog) en Marijcke (klinisch psycholoog/psychotherapeut) is hierop een mooie uitzondering. Ze bieden ons een heel doordacht en compleet uitgewerkt Nederlands behandelprogramma voor ToM-problemen, inclusief een werkboek voor de patiënt. Ze noemen het terecht een behandelroute omdat de verschillende sessies (veertien in totaal met oefeningen en huiswerkopdrachten) theoretisch op elkaar zijn afgestemd. Als behandelaar van volwassenen met autisme kun je er gelijk mee aan de slag. De auteurs houden in de behandeling van ToM ook voortdurend rekening met de andere mogelijke neuropsychologische problemen, namelijk die op het gebied van de centrale coherentie en de executieve functies. Persoonlijk vond ik het erg prettig dat de auteurs ook vanuit een ontwikkelingspsychologisch perspectief hebben gekeken naar de ontwikkeling van de ToM-problemen bij autisme. Dit mondde uit in een prachtig en overzichtelijk schema op pp. 38-39, waarbij inzichtelijk is gemaakt hoe het individuatie-separatieproces is verweven met de ontwikkeling van ToM gedurende de eerste vijf levensjaren. Er was al een Nederlandse ToM-training voor kinderen (van Steerneman) en nu is daar een prachtige kant-en-klare behandelmethode voor volwassenen met autisme aan toegevoegd.