Training and plasticity of working memory

Samenvatting

Zoals de titel van dit artikel doet vermoeden, gaat Torkel Klingberg in op de toepasbaarheid en bruikbaarheid van programma's die claimen het werkgeheugen van kinderen en volwassenen te verbeteren. De effectiviteit van de door Klingberg en collega's zelf ontwikkelde COGMED-training, die ook in Nederland steeds vaker gebruikt wordt binnen de kliniek alsmede het wetenschappelijk onderzoek, staat hierbij centraal. Werkgeheugen wordt in dit beschouwende en helder geschreven artikel gedefinieerd als het vermogen om informatie kortdurend vast te houden en wordt verondersteld bepalend te zijn voor een verscheidenheid aan cognitieve functies en academische prestaties. Als deze laatste redenering correct is, zou een programma dat succesvol de ontwikkeling en/of het functioneren van het werkgeheugen beïnvloedt generaliseerbare effecten moeten opleveren (dat wil zeggen, dat er verwacht wordt dat er transfer optreedt naar andere cognitieve domeinen). In het artikel verwijst Klingberg naar eigen werk, waarbij de auteur samen met collega's bij verschillende doelgroepen (zoals kinderen met ADHD, gezonde kleuters en volwassenen na een beroerte, zie www.klingberglab.se voor andere artikelen van deze groep) de eerdergenoemde COGMED-training afnemen en evalueren. Het betreft hier steeds een kortdurend, gecomputeriseerd programma, waarbij proefpersonen wordt gevraagd om gedurende circa vijf weken op werkdagen vijftien tot veertig minuten (afhankelijk van de doelgroep) werkgeheugenoefeningen op de computer uit te voeren. Hierbij wordt de moeilijkheidsgraad afgestemd op de prestaties van de proefpersoon en deze krijgt feedback (antwoord was goed of fout) en beloningen. De training is primair gericht op het impliciet onthouden van informatie en dus niet zozeer op het aanleren van expliciete strategieën om informatie te onthouden, zoals herhalen of clusteren van informatie. Dit laatste staat haaks op onderzoeken zoals uitgevoerd door Diamond e.a. (2007, in Science, 318 (5855), 1387-1388), waarbij de nadruk juist op de expliciete, metacognitieve strategieën ligt. Desalniettemin laten de studies van Klingberg c.s. veelbelovende resultaten zien (hoewel deze niet altijd even consistent zijn). Zelfs drie tot zes maanden na het beëindigen van de training worden in diverse groepen effecten binnen het werkgeheugendomein gevonden (zowel gedragsmatig als aan de hand van imaging-technieken) en sommige studies laten daarnaast de voorspelde transfer zien naar andere cognitieve domeinen. Het onderzoek is echter nog altijd meer een beginpunt dan een eindpunt, want vragen als 'hoelang blijft het trainingseffect behouden?' en 'hoe verhoudt deze training zich qua effectiviteit ten opzichte van expliciete, metacognitie trainingen?' dienen nog beantwoord te worden.