Looking back, thinking ahead: A neuropsychological view on cognitive correlates time, space and prospective memory

Samenvatting

Dit proefschrift gaat over het prospectief geheugen (PM). Dit is het vermogen om voorgenomen handelingen te onthouden. De handelingen kunnen verband houden met een specifieke tijd (straks om 12.45 op de trein stappen; time-based PM) of met een bepaalde gelegenheid (straks wel even die brief posten op het station; event-based PM). Het vraagt om vooruitkijken (de intentie actief houden en op het juiste moment uitvoeren) en om terugkijken (wat had ik me ook al weer voorgenomen?). Neeltje Kant onderzocht verschillende aspecten van het prospectieve geheugen door middel van één meta-analyse en vijf empirische onderzoeken. Ze voerde de meta-analyse uit op basis van 'maar' dertien studies met patiënten met MCI en dementie. Het kleine aantal studies was waarschijnlijk het gevolg van het feit dat het prospectief geheugen nog niet zo breed in de belangstelling staat. Ten onrechte zoals uit de analyses bleek: in de voorstadia van dementie zijn al forse prospectieve geheugenstoornissen objectiveerbaar. De auteur was vooral benieuwd welke cognitieve functies betrokken zijn bij time-based en event-based PM (onderzocht bij patiënten met een beroerte). Time-based PM-taken blijken moeilijker omdat er geen externe cue (het zien van de brievenbus bijvoorbeeld) voorhanden is zoals dat bij de event-based taken wel het geval is. De mentale inspanning die je moet leveren bij een time-based taak is blijkbaar groter, en er zijn dus meer functies bij betrokken, zoals snelheid van informatieverwerking, aandacht, executief functioneren en retrospectief geheugen. Wat later in het proefschrift bleken de genoemde verbanden door middel van confirmatieve statistische methoden toch niet zo hard te maken. De auteur leek hierdoor iets teleurgesteld: deze (mooie) analyses in hoofdstuk 4 riepen dus meer vragen op dan dat ze antwoorden gaven. Wel bleek nog dat het onthouden van de volgorde van een route een taak is van de linkerhersenhelft. Voor het onthouden van het ruimtelijke aspect werd (opvallend genoeg) geen patroon van lateralisatie gevonden. De oude Bourdon-Wiersma-test voor vigilantie en volgehouden aandacht werd in dit onderzoek inventief gebruikt in een gerecyclede vorm, namelijk als een prospectieve geheugentaak.