De steen en de rol: Hoe het oudste neurodocument leesbaar werd1

Samenvatting

Toen de vloot van Napoleon op 1 juli 1898 landde op de rede van Alexandrië, lukte het bijna onmiddellijk de stad te veroveren. Het leger zette daarna zijn opmars voort langs de oevers van de Nijl in de richting van Caïro. Terwijl de Fransen verschillende overwinningen behaalden, maakte de Engelse admiraal Nelson van de gelegenheid gebruik hun vloot volledig te vernietigen. Zo kwamen de Fransen bijna drie jaar vast te zitten: een ongewild verblijf met grote gevolgen. Wat doe je met je troepen onder dat soort omstandigheden? Je graaft je in en je maakt zo veel mogelijk gebruik van fortificaties die je aantreft, ook al zijn die half onder het zand bedolven. Zo werd een jaar later bij Rosetta, een stadje in de buurt van Alexandrië, in een oude muur een steen gevonden met inscripties in drie talen: Grieks, hiërogliefen en demotisch. De jonge officier Pierre François Xavier Bouchard had de leiding bij de afbraak van de muur. Hij herkende het Grieks en begreep dat hij iets bijzonders gevonden had. Napoleon had niet alleen officieren die Grieks kenden, hij had ook nog een aantal geleerden en tekenaars meegenomen, om hun indrukken van het oude Egypte zo goed mogelijk vast te leggen. Het geleerde gezelschap kreeg de zorg voor de steen toegewezen en begon aan de vertaling van de Griekse tekst. Spoedig bleek dat het driemaal om dezelfde tekst ging, wat de sleutel werd voor de vertaling van het hiërogliefenschrift. Een karwei dat nog twintig jaar zou vergen en waaraan aan beide zijden van het Kanaal werd gewerkt. De steen staat overigens in het British Museum: de Fransen moesten het met een kopie doen, want zij hadden de laatste slag verloren.