Gehersenspoeld: Over de verleiding alles met neurowetenschappen te verklaren

Samenvatting

Sinds de jaren negentig van de vorige eeuw is de belangstelling voor de neurowetenschappen vanuit allerlei aanpalende en iets verder verwijderde gebieden, maar ook vanuit de maatschappij heel sterk gegroeid. Satel en Lilienfeld zijn niet de eersten die deze ontwikkeling waarnemen en de risico's die deze met zich mee kan brengen, onder de aandacht proberen te brengen. Satel is als psychiater verbonden aan een onderzoeksinstituut dat zich bezighoudt met Public Policy en heeft in die hoedanigheid de snel groeiende belangstelling voor neuro-imaging geanalyseerd. Lilienfeld is een klinisch psycholoog die zich in het verleden zeer kritisch heeft uitgelaten over hypes in het boek Science and pseudoscience in clinical psychology. Satel en Lilienfeld gaan onder meer in op de rol van de neurowetenschappen bij de beïnvloeding van 'kopers', bij de ondervraging van verdachten in de rechtszaal en bij de bestudering en behandeling van verslavingen. Het centrale idee is duidelijk: door de hele tijd te wijzen op plekken in de hersenen waar iets gebeurt of misgaat, bestaat het risico om (afwijkend) gedrag toe te schrijven aan hersenprocessen en de individuele verantwoordelijkheid in het niets te laten verdwijnen: een gevaar dat ook bij het werk van Gall werd genoemd en waartegen hij zich verdedigde! In wezen gaat het om de vraag wat we bedoelen met de vrije wil, persoon en persoonlijkheid, verantwoordelijkheid. De stellingname van Satel en Lilienfeld is genuanceerd en gebaseerd op heel veel materiaal dat op een prettige manier in een uitgebreid voetnotenapparaat aan het eind van het boek is verwerkt, zodat de lezer snel verder kan als hij dat wil. Toch wel handig om deze zaken op een rij te hebben als het onderwerp (tijdens de borrel) weer eens aan de orde komt.