Louyer-Villermay over amnesie

Samenvatting

In een eerdere bijdrage schreef ik over de invoering van het begrip amnesie door Boissier de Sauvages (1706-1767) in de Franse versie van zijn nosologie uit 1772 (Eling, 2014). In mijn zoektocht naar de ontwikkelingen ten aanzien van het begrip amnesie in de negentiende eeuw heb ik in eerste instantie Gallica bezocht, de digitale nationale bibliotheek van Frankrijk. Daar kan men ongelooflijk veel originele documenten, boeken en illustraties vinden uit vroeger tijd en ze vaak ook downloaden. De oorspronkelijke werken van mensen als Gall, Broca en Charcot zijn daar makkelijk te vinden. Om meer te weten te komen over amnesie kon ik goed te rade gaan bij encyclopedieën en dictionaires, die ook sterk op een encyclopedie leken door de uitgebreidheid waarmee veel begrippen werden behandeld. Het woord encyclopedie stamt af van het Griekse 'ἐγκύκλιος παιδεία' (transliteratie: 'enkyklios paideia') en betekent letterlijk 'algemene vorming'. De bekendste van de vroege encyclopedieën is wellicht de Franse Encyclopédie, geredigeerd door Jean le Rond d'Alembert en Denis Diderot, en uitgebracht in 1772. De vroegste vermelding van het begrip amnesie was in het eerste deel van de Dictionnaire des Sciences Médicales, uitgegeven door Charles-Louis-Fleury Panckoucke (1780-1844). Panckoucke was auteur, redacteur en uitgever. Van de Dictionnaire des Sciences Médicales verschenen in de loop van de tijd zestig delen. De vermelding in het eerste deel leverde niet meer op dan dat het begrip was opgebouwd uit alpha privans en mnesis, dat het begrip was ingevoerd door Sagar en Sauvages en verwees naar een plotselinge vermindering of verlies van het geheugen. In het deel uit 1819 vond ik een uitgebreide verhandeling over zowel het geheugen (door J.J. Virey) als over amnesie, door Jean-Baptiste Louyer-Villermay. In deze en soortgelijke encyclopedieën vond ik onder meer beschrijvingen van amnesie van Jean Baptiste Bouillaud uit 1837, Louis Calmeil uit 1840, Jules Falret uit 1865. De wellicht bekendste negentiende-eeuwse auteur over geheugenstoornissen is Ribot. Hij refereerde ook aan Louyer-Villermay en zo bezien is deze dus geen onbelangrijke persoon in de discussie over amnesie.